ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΧΩΡΟΙ-ΜΟΥΣΕΙΑ-ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ-ΑΚΚΛΗΣΙΕΣ
Αν υπάρχει κάτι άλλο που μπορεί να χαρακτηρίσει το νησί της Πάρου πέρα από τις σύγχρονες τουριστικές του προκλήσεις είναι οι μικρές φωνές και οι ψίθυροι που ακούς ψηλαφώντας τις αρχαίες πέτρες που χτίζουν στο μεσαιωνικό της κάστρο, η εκκλησία της Παναγιάς της Εκατονταπυλιανής, τα διάσπαρτα σε όλο το νησί ευρήματα των αρχαίων ναών.
Επισκέψιμοι αρχαιολογικοί χώροι και μουσεία:
Παροικία
Αρχαίο Νεκροταφείο, 8ος αι. π.Χ. Ομαδικός τάφος, μοναδικός στο Αιγαίο, έναντι αλιευτικού καταφυγίου.
Ενετικό Κάστρο, 13ος αι., στο κέντρο του παραδοσιακού οικισμού.
Μαρμάρινες Βρύσες, μαρμάρινες διακοσμημένες κρήνες της οικογένειας της Μαντούς Μαυρογέννους, διάσπαρτες στα δρομάκια της Παροικίας.
Ασκληπιείο, 4ος π.Χ. Υπαίθριος ναός λατρείας του θεού της ιατρικής Ασκληπιού, στο δρόμο προς Αλυκή. Αρχαίο Εργαστήρι στο Θόλο, εργαστήρι Αρχαϊκής Εποχής, κοντά στον περιφερειακό δρόμο.
Ιερό του Δήλιου, 5ος π.Χ. Ναός αφιερωμένος στο θεό Απόλλωνα, στον Κριό.
Αρχαία Λατομεία Μαρμάρου. Εδώ γινόταν η εξόρυξη του περίφημου Παριανού μαρμάρου, μοναδικό για την διαύγεια και την καθαρότητά του, υλικό με το οποίο φιλοτέχνησαν γλύπτες όπως ο Φειδίας, ο Σκόπας, ο Πραξιτέλης κ.α., στο 4ο χλμ. του δρόμου Παροικία–Λεύκες.
Ο δρόμος Παροικία-Νάουσα είναι σπαρμένος με αρχαία, ρωμαϊκά και βυζαντινά μνημεία.
Νάουσα
Κουκουναριές, 12ο αι. π.Χ. Μυκηναϊκό ανάκτορο με μέγεθος ακρόπολης 50.000μ.² και αξιόλογα ευρήματα που εκθέτονται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Πάρου, στις Κολυμπήθρες.
Τοποθεσία Πλαστήρας. Πρώτο-κυκλαδικό νεκροταφείο με χαρακτηριστικά ειδώλια, στις Κολυμπήθρες.
Οχυρωμένος Οικισμός, στο νησάκι Οικονόμου στον όρμο Λάγκερη.
Βενετσιάνικο Κάστρο 'Καστέλι', 15ος αι. μ.Χ. Κλείνει από το βορά το λιμάνι της Νάουσας· έργο της δυναστείας Σομμαρίπα.
Δρυός
Νεώσοικοι. Αυλακώσεις πάνω στα βράχια που δημιούργησαν οι αρχαίοι Παριανοί για ανέλκυση και προφύλαξη πλοίων, παραλία του Δρυού.
Μάρπησσα
Ερείπια Ενετικού Κάστρου, 15ος μ.Χ., στο λόφο του Κέφαλου στον Άγιο Αντώνιο, ανατολικά της Μάρπησσας.
Μάρμαρα
Αρχαίες Γούρνες, πριν την εκκλησία της Πέρα Παναγιάς.
Αντίπαρος
Κάστρο της Αντιπάρου, στο κέντρο του παραδοσιακού οικισμού.
Ανασκαφές στα γύρω Νησάκια. Οι ανασκαφές στα μικρά νησάκια δυτικά της Αντιπάρου, μαρτυρούν την ύπαρξη ενός σπουδαίου πολιτισμού. Τις πρώτες αρχαιολογικές έρευνες πραγματοποίησε ο Τσούντας το 1889. Τότε αποκαλύφθηκαν δύο Πρωτοκυκλαδικά νεκροταφεία και λείψανα προϊστορικών οικισμών. Το 1959 αποκαλύφθηκαν περί τους 21 Πρωτοκυκλαδικούς τάφους, μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη Δωρικού κτιρίου Αρχαϊκών χρόνων, το οποίο αποτελείται από πέντε συνεχόμενα δωμάτια. Κάτω από τις πλάκες αποκαλύφθηκε: πλήθος ευρημάτων Aρχαϊκής εποχής, αγγεία, πλήθος κοτιλίσκων, χρυσά και χάλκινα κοσμήματα, σκαραβαίοι, πήλινο ειδώλιο γυναικείας θεότητας από το 650 π.Χ. Παρουσιάζουν ομοιότητες με τα ευρήματα από το ιερό του Δηλίου της Πάρου. Σώζεται επίσης η επιγραφή «Απόλλω» κάτι που μαρτυρά μάλλον το θεό στον οποίο ήταν αφιερωμένο το ιερό.
Μουσεία
Παροικία
Αρχαιολογικό Μουσείο Παροικίας, πίσω από τον ιερό ναό της Εκατονταπυλιανής. Έκθεση ευρημάτων 6000 ετών. Ανάμεσα τους συγκαταλέγονται: ‘Η Παχιά Κυρία του Σαλιάγκου’, Κυκλαδικά ειδώλια, αγάλματα (Νίκη 5ος π.Χ., Γοργό 6ος π.Χ. και το Πάριο Χρονικό –μαρμάρινη επιγραφή του 3ου αι. π.Χ.)
Βυζαντινό Μουσείο, στον περίβολο του ιερού ναού Εκατονταπυλιανής. Σπάνιες εικόνες και κειμήλια ανεκτίμητης αξίας.
Συλλογή Ανθέμιον, στο Σαρακίνικο. Ιστορικά Αντικείμενα της Πάρου.
Νάουσσα
Βυζαντινή & Μεταβυζαντινή Τέχνη, στη μονή Άγιος Αθανάσιος. Εικόνες ανεκτίμητης αξίας.
Λαογραφική Συλλογή Όθωνα Κάπαρη, κοντά στην πλατεία. Παλαιά βιβλία και αντικείμενα.
Λαογραφική Συλλογή Μουσικο-Χορευτικού Συγκροτήματος Νάουσσας Πάρου, 200μ. από την πλατεία. Παραδοσιακές φορεσιές.
Λεύκες
Υρία Λαογραφικό Μουσείο. Κεντήματα, υφαντά και άλλα αντικείμενα καθημερινής ζωής των Παρίων.
Μουσείο Λαϊκού Πολιτισμού Αιγαίου. Σημαντικά εκθέματα, πετρώματα, έπιπλα και εργαλεία.
Μάρπησσα
Λαογραφικό Μουσείο, στο κέντρο του χωριού. Αντικείμενα της καθημερινής ζωής των κατοίκων της περιοχής.
Μουσείο Περαντινού. Εκθέτονται 192 αγάλματα.
Βυζαντινή Πινακοθήκη. Εικόνες ανεκτίμητης αξίας.
Αλυκή - Αγκαιριά
Σκορπιός Μουσείο Κυκλαδικής Λαογραφίας. Μικρογραφίες καραβιών και χαρακτηριστικών κτισμάτων των Κυκλάδων.
Ανεμόμυλος Γκαλερί. Εκδηλώσεις ειδών χειροτεχνίας κατά τη θερινή περίοδο.
Μοναστήρια – Εκκλησίες
Σε κάθε γωνιά της Πάρου, από άκρη σε άκρη, τα κάτασπρα ξωκλήσια και τα μοναστήρια στέκουν φρουροί πίστης, ελπίδας και προσφοράς. Τα μοναστήρια της Πάρου φοβούμενα τις πειρατικές επιδρομές ύψωσαν φρούρια και οχυρώθηκαν έχοντας εσωτερικά μια κεντρική αυλή. Οι εκκλησίες της Πάρου έχουν μεγάλη ποικιλία κτισμάτων, άλλες μικρές, άλλες με τρούλο, μερικές ενωμένες, άλλες με ένα λιτό σταυρό και άλλες με περίτεχνα καμπαναριά. Καθεμιά συνδέεται με ιστορικά γεγονότα, θαύματα και τάματα, κάθε μια μοναδική.
Παροικία
Εκατονταπυλιανή ή Κατοπολιανή. Ιερό στολίδι της Πάρου. Ένα από τα σημαντικότερα Πρωτοχριστιανικά μνημεία στον Ελλαδικό χώρο, 4ου αι. π.Χ. Στην νοτιότερη πλευρά της βρίσκεται το μαρμάρινο βαπτιστήριο, το αρχαιότερο και καλύτερα διατηρημένο σε όλη την Ορθόδοξη Ανατολή. Εορτάζει στις 15 Αυγούστου με τις λαμπρότερες εκδηλώσεις που αρμόζουν στην μεγαλοπρέπειά της.
Μοναστήρι Αγίων Αναργύρων, αγναντεύει από ψηλά την Παροικία.
Μοναστήρι Αγίου Αρσενίου, Πεταλούδες.
Μοναστήρι Λογγοβάρδας (ανδρών).
Μοναστήρι Θαψανών(γυναικών).
Νάουσα
Μοναστήρι Αγ. Ανδρέα, 1648 μΧ.
Μοναστήρι Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου, 16ος αι μ.Χ.
Μοναστήρι Αγίου Ιωάννη του Δέτη, ακρωτήριο Κόρακας.
Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Ιερός Ναός Παναγίας Παντάνασσας.
Κώστος
Μοναστήρι Αγ. Μηνά, Μαράθι.
Ιερός Ναός Αγ. Παντελεήμονας
Λεύκες
Ιερός Ναός Αγίας Τριάδας, 19ος μ.Χ. Ιδιαίτερης αξίας τα μαρμάρινα κωδωνοστάσια, οι κίονες, το τέμπλο, ο άμβωνας και ο δεσποτικός θρόνος, όλα κατασκευασμένα από λεπτό Παριανό μάρμαρο.
Μοναστήρι Αγίου Ιωάννη Καπαρού
Μάρπησσα
Μοναστήρι Αγίου Αντωνίου, λόφος Κέφαλος.
Μοναστήρι Παντοκράτορος, 14ος αι μ.Χ. Ανάμεσα σε Μάρμαρα και Μάρπησσα.
Παλαιός Ναός Μεταμόρφωσης Σωτήρος, κοντά στους ανεμόμυλους.
Μάρμαρα
Ιερός ναός Πέρα Παναγιάς
Πίσω Λιβάδι
Άγιος Γεώργιος ο Θαλασσίτης
Ιερός Ναός Αγίου Νικολάου - Ανάληψη
Δρυός
Μοναστήρι Αγίου Γεωργίου της Λαγκάδας, 1664.
Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου
Αλυκή - Αγκαιριά
Μοναστήρι Αγίων Θεοδώρων, κοντά στην Αγκαιριά.
Μοναστήρι Αϊ Γιάννη του Σπηλιώτη, Τρυπητή.
Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου, Αγκαιριά.
Αντίπαρος
Ιερός Nαός Αγίας Μαρίνας, απέναντι από το λιμάνι.
Ξωκλήσι Αγίου Γεωργίου, στην ομώνυμη περιοχή.
Εκκλησάκι της Παναγιάς Φανερωμένης, στο νοτιότερο άκρο.